وهمچنانكه ابليس درباطن برآدمى مسلّطاست واو را اغوا مىنمايد تا آدمى با او جهاد كند و بر او غالب شود و به سبب آن غلبه ، نزد حقّ تعالى منزلت و مقدار پيدا كند همچنين شياطين انس در ظاهر بر آدمى مسلّطاند و راه را بر او مشتبه مىسازند تا هر كه به ايشان به حجّت و برهان با تيغ بُرّان جهاد كند و بر ايشان غالب گردد [ و ] قُرب به حقّ بهم رساند و خود را به علّيّين كشاند و طيّب از خبيث به اين سبب جدا گردد و سعيد از شقى پيدا آيد ، « لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعاً فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ » « 1 » . اگر راه حقّ روشن بودى و دين‌ها همه يك دين و امام حقّ ظاهر بودى و عدل و دادش آيين همه كس ، رفاهيّت و فراغ بال آسودى هيچ كس بر ديگرى ستم ننمودى همهء دلها به دنيا بستندى و طاعت و عبادت به آسانى كردندى پس نيك از بد جدا نشدى و مرد خدا از فريفتهء هوا ممتاز نگشتى و حكمت آفرينشِ بهشت و دوزخ باطل شدى . « وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ * إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ » « 2 » . و نيز چون ارادهء حقّ تعالى به آن تعلّق گرفته بود كه جماعتى از صُلحا و اتقيا از صُلب ظَلَمه و اشقيا پديد آيند و اگرچه به چندين واسطه باشد ، و اگر امام عدل

--> ( 1 ) - الأنفال : 37 . : « تا خدا پليد را از پاك جدا سازد و پليد را برخى بر برخى نهد پس همه را توده كند و در دوزخ افكند » . ( 2 ) - هود : 118 - 119 . : « و اگر پروردگار تو مىخواست همهء مردم را يك امّت - بر يك دين - قرار داده بود ؛ ولى پيوسته در اختلاف و جدايى خواهند بود » .